Blauwalgen op kanaal Brussel-Schelde

Omdat blauwalgen gevaren kunnen inhouden voor de volksgezondheid werd beslist om op het Zeekanaal Brussel-Schelde een verbod in te stellen op de captatie van gecontamineerd water voor het besproeien van consumptie- en voedergewassen en als drinkwater voor vee.

Net stroomopwaarts de sluis van Zemst werd een BLAUWALGENBLOEI waargenomen.
Omdat blauwalgen gevaren kunnen inhouden voor de volksgezondheid werd beslist om op het Zeekanaal Brussel-Schelde een verbod in te stellen op de captatie van gecontamineerd water voor het besproeien van consumptie- en voedergewassen en als drinkwater voor vee.

Zwemmen is, behoudens vergunning, verboden in bevaarbare waterlopen. Ook waterski, jetski en aanverwante activiteiten kan maar op door De Vlaamse Waterweg aangeduide zones.

WAT ZIJN BLAUWALGEN?

Blauwalgen behoren tot de oudste levensvormen op onze planeet en zitten van nature in het oppervlaktewater. Hoewel hun naam anders doet vermoeden, zijn het eigenlijk geen algen of wieren, maar bacteriën. Hun wetenschappelijke naam is cyanobacteriën. De blauwalg bestaat niet. Er bestaan namelijk niet minder dan 2000 soorten en niet elke blauwalgensoort is even schadelijk.

Wat ze wel met echte algen gemeen hebben, is hun vermogen om aan fotosynthese te doen. Bij fotosynthese wordt CO2 omgezet naar biomassa en zuurstof met behulp van zonlicht. Als gevolg van de fotosynthese verhoogt het soortelijk gewicht van blauwalgen (door de opslag van suikers) , waardoor deze zich lager in de waterkolom gaan bevinden. Daar nemen de cellen de nodige voedingsstoffen op waarbij ze de opgeslagen suikers gebruiken als energiebron. Zo worden de cellen weer lichter en gaan ze weer drijven. Bij dit proces wordt een aanzienlijke hoeveelheid zuurstof uit het water onttrokken, met mogelijks vissterfte tot gevolg. Drijflagen van blauwalgen komen vooral ’s ochtends voor, als tijdens de nacht de opgeslagen suikers zijn verbruikt.

OORZAKEN EN GEVOLGEN VAN BLAUWALGENBLOEI?

Een (te) hoog gehalte aan voedingsstoffen, waterschaarste, hoge watertemperatuur en een gebrek aan stroming en ander waterleven, kortom waterverontreiniging en klimaatopwarming werken de bloei van blauwalgen in de hand. Blauwalgenbloei is dan ook een teken van een minder goede waterkwaliteit.

WAAROM ZIJN BLAUWALGEN GEVAARLIJK?

Het grootste gevaar van blauwalgen schuilt in de eigenschap om gifstoffen (cyanotoxines) te produceren. Afhankelijk van hun effecten, worden verschillende groepen van cyanotoxines onderscheiden: neurotoxines, cytotoxines, hepatotoxines en irriterende stoffen (dermatotoxines). Sommige van deze toxines behoren tot de meest dodelijke ter wereld omdat ze niet enzymatisch afgebroken kunnen worden en er geen tegengif voor bestaat. Voorzichtigheid is dan ook geboden!

Gezondheidsrisico
De blootstelling aan blauwalgen kan op verschillende manieren gebeuren, nl:

  • opname via de mond (drinkwater, voedsel, per ongeluk inslikken van water tijdens recreatie);
  • blootstelling via de huid;
  • inademen.

Hoewel iedereen het er over eens is dat het binnenkrijgen van blauwalgen via de mond veruit de belangrijkste weg van gevaar inhoudt, tonen diverse studies aan dat blauwalgen ook via de lucht kunnen verspreid worden. waarna ze door inademing in de bloedsomloop kunnen terechtkomen. Hoewel de aangetroffen concentraties lager zijn dan rechtstreekse opname door de mond, kan dit risico echter niet ontkend worden. Daarnaast kunnen blauwalgentoxines ook fytotoxisch zijn, opgenomen worden door en geaccumuleerd worden in de plant.

Langdurige blootstelling (enkele uren per dag) kan aanleiding geven tot irritatie van de ogen, oren en huid en hoofdpijn, luchtwegklachten, allergische reacties, astma en zelfs diarree en braken.

MOGELIJKE MAATREGELEN

De Vlaamse Waterweg nv wil elk risico uitsluiten. Daarom wordt waterrecreatie en captatie in de buurt van blauwalgen algemeen ontraden. Voor enkele captatie- en recreatievormen wordt het gezondheidsrisico dermate hoog ingeschat, dat een verbod dient ingesteld te worden.

Captatie

Bij potentieel toxische blauwalgenbloei is/wordt captatie voor het irrigeren van consumptie- en voedergewassen en voor veedrenking verboden!

Voor andere toepassingen in de land- en tuinbouw (bijvoorbeeld het irrigeren in de sierteelt) evenals bij captatie voor diverse bedrijfsdoeleinden wordt het risico op blootstelling lager ingeschat. Captatie wordt hierbij evenwel sterk ontraden en er wordt aangeraden om alternatieve waterbronnen in te zetten. Een informatiefilmpje over blauwalgen van het Departement Landbouw & Visserij kan je hier bekijken.

Alle waterafnemers worden op de hoogte gebracht van de aanwezigheid van blauwalgen. Een overzicht van onze captatielocaties evenals de voorwaarde om dit water te mogen capteren vind je op de pagina watercaptaties.

Wens je toch water te capteren, check steeds de vereiste waterkwaliteit in functie van de toepassing op het bedrijf en maak voorafgaand een risico-inschatting (in samenspraak met de (interne) preventiedienst of d.m.v. het inwinnen van advies bij een bedrijfsadviseur of praktijkcentrum in de land- en tuinbouw.) en neem de opgestelde voorzorgsmaatregelen in acht.

Recreatie

Geen enkele recreatievorm is dezelfde. Terwijl de ene vooral in het water wordt beoefend, gebeurt de andere in hoofdzaak op het wateroppervlak, waarbij contact met het water(oppervlak) en de eventuele blauwalgenbloei beduidend lager ligt. Mogelijke gezondheidsrisico’s hangen dan ook sterk af van de mate van blootstelling aan blauwalgen (en toxines) van de recreatievorm in kwestie.

In geval van aanwezigheid van blauwalgen wordt jetskiën, waterskiën, wakeboarden verboden. Zwemmen en duiken is sowieso al verboden op bevaarbare waterlopen.

Bij vaststelling van de aanwezigheid van blauwalgen worden andere vormen van recreatie zoals:kajak, kano, SUP, waterfietsen, boot- en oevervissen, zeilen, roeien en windsurfen ontraden.
Pleziervaart en wandelen, fietsen en joggen blijft wel toegelaten.

Opvolging

Het is erg moeilijk om te voorspellen hoelang blauwalgenbloeien in het water aanwezig zullen blijven. Dit is vooral afhankelijk van de weersomstandigheden en de stroming van het water. Daarnaast is de bestrijding niet evident, gezien bepaalde stechnieken een negatieve impact kunnen hebben op het ecosysteem.

De Vlaamse Waterweg nv en de Vlaamse Milieumaatschappij volgen de situatie op de voet en nemen de nodige maatregelen zodat captatie en recreatie zo veilig mogelijk kan verlopen.

Meer informatie vind je op de website van De Vlaamse Waterweg.

Gepubliceerd opmaandag 24 augustus 20208.58 u.